مقاله ویژگی‌های تعلیم و تربیت مبتنی بر علم حضوری در نظر علامه طباطبایی  شامل 31صفحه به صورت فایل ورد و قابل ویرایش می باشد که یکی از تحقیق های جامع و کامل در مورد  مقاله ویژگی‌های تعلیم و تربیت مبتنی بر علم حضوری در نظر علامه طباطبایی می باشد و دارای منابع معتبر می باشد

چکیده

 اعتقاد به علم حضوری در فلسفه اسلامی به فیلسوف وسعت دید و عمق‌نظر بیشتری می‌بخشد. در این میان، علامه طباطبایی با طرح مسائل جدید و گسترده پیرامون این مسئله، جایگاه خاصی را به خود اختصاص داده است. از نظر وی، علم حضوری، پایه و اساس همة علوم است و بدون آن، انسان‌ها فاقد هر‌گونه دانشی خواهند بود. وی، در تحلیل نهایی، علم را منحصر به نوع حضوری دانسته، علوم حصولی را صرفاً اعتباراتی عقلی می‌نامد. این برخورد، تأثیرات عمیقی بر جنبه‌های گوناگون تعلیم و تربیت، از جمله ویژگی‌های آن خواهد داشت. از این رو، در این مقاله، ضمن کاوش در بحث فلسفی علم حضوری، دلالت‌های آن در تعلیم‌ و تربیت بررسی شده است. روش تحقیق، شیوة تحلیلی است و نتایج آن ترتب ویژگی‌های خاصی را بر آموزش و پرورش مبتنی بر علم حضوری نشان می‌دهد.

 کلید‌واژه‌ها: علامه طباطبایی، علم حضوری، تعلیم ‌و ‌تربیت

 

مقدمه

 مسئلة علم، یکی از پر‌سابقه‌ترین و اساسی‌ترین مسائلی است که همواره مورد توجه فیلسوفان غربی و اسلامی قرارگرفته است. اما در این نگاه، تفاوت چشمگیری بین آنها وجود دارد. از نظر فلسفة غرب، علم ـ که عبارت است از محصول کاوش‌های نظری و فلسفی ـ به طور حصولی به دست می‌آید. اما فیلسوفان اسلامی، افزون بر علم حصولی، به نوع دیگری از معرفت قائل هستند که علم حضوری نامیده می‌شود و پایه و اساس همة ادراکات بشری است. با توجه به این نوع علم، نگاه تازه‌ای نسبت به مسئلة شناخت مطرح شده، معارف بشری عمق و وسعت بیشتری می‌یابند.

 علامه طباطبایی از ‌جمله فیلسوفان بزرگ اسلامی است که با توجه به علم حضوری، افق تازه‌ای به اندیشة خویش بخشیده است. ایشان نه‌تنها مانند سایر هم‌مسلکان خویش، مطلق علم را به دو ‌بخش انحصاریِ «حضور و حصول» تقسیم می‌کند، با نگرشی منحصر‌به‌فرد که تنها از دید عمیق خود او بر‌می‌آید، به تفسیر تازه‌ای از علم دست می‌یابد. توضیح آنکه، سایر فیلسوفان اسلامی با یکسان پنداشتن اهمیت حصول و حضور، علم حضوری را درک بی‌واسطة صورت ذهنی می‌دانند. به این ترتیب، حضور، مبتنی بر حصول است نه مقدم بر آن. با چنین دیدگاهی، افزون بر غفلت از اهمیت حقیقی علم حضوری، بسیاری از مسائل دیگر معرفت‌شناختی نیز بی‌پاسخ می‌مانند؛ از‌جمله چگونگی خطاناپذیری ادراکات بشری و … .

 در مقابل، علامه طباطبایی علم حضوری را پایه و اساس علم حصولی و مقدم بر آن می‌داند و معتقد است تا وقتی چیزی حضوراً درک نشده باشد، با علم حصولی به دست نمی‌آید. به عبارت دیگر، علم حضوری از ابتدا در انسان وجود دارد و همین موضوع موجب دستیابی او به صورت‌های ذهنی اشیا می‌شود؛ نه اینکه ابتدا صورت‌ها را کسب کند، و سپس به درک حضوریشان نائل آید.

 همین دیدگاه باعث شده است که علامه،‌ تقسیم‌ علم را به‌ دو قسم حصولی‌ و حضوری،‌ امری ابتدایی، و همة ادراکات بشری را از نوع حضوری بداند.۱

 چنین نگرشی، گذشته از آنکه به حل بسیاری از مسائل معرفت‌شناختی منجر می‌شود، می‌تواند تأثیرهای عمیقی بر حل دغدغه‌های تربیتی معاصر داشته باشد؛ زیرا با مبنا قرار دادن علم حضوری در آموزش و پرورش، ویژگی‌های خاصی بر آن مترتب می‌شو‌د که می‌تواند از جنبه‌های مختلف پاسخ‌گوی مسائل و نیازهای مدرسه باشد؛ بدون آنکه در تنگنای محدودیت‌های سایر دیدگاه‌ها قرار بگیرد. توضیح آنکه، هر نظام آموزشی در دنیا، بر برخی از پیش‌فرض‌ها و انگاره‌ها مبتنی است که زیربنای اصلی آن را تشکیل می‌دهد و باعث جهت‌گیری‌های خاصی می‌شود. التزام به هر یک این جهت‌گیری‌ها، موجب ترتب ویژگی‌هایی خاصی بر نظام تعلیم و تربیت شده، متضمن اتخاذ رویکرد ویژه‌ای در برنامة درسی خواهد بود. از جمله قدیمی‌ترینِ این رویکردها که هم‌اکنون بر برنامه‌ریزی آموزشی بیشتر نظام‌های تربیتی دنیا حاکم است، رویکرد «موضوع ـ محور» می‌باشد. در این رویکرد، تأکید عمده بر موضوع‌های درسی است که بی‌توجه به نیازها و علایق دانش‌آموزان، بر اساس نظمی منطقی ارائه می‌شوند و دانش‌آموزان مجبورند خود را با آن هماهنگ سازند. بدیهی است بر اساس چنین موضعی، نمی‌توان به رغبت‌ها و نیازهای اساسی افراد پاسخ گفت یا به آنها در تحقق همة جنبه‌های وجودیشان یاری رساند. از این‌رو، در نیمة دوم قرن بیستم، رویکردی دیگر، در تقابل با سنت موضوع ـ محور به‌وجود آمد که با محور قرار دادن فرد، به تدوین برنامه‌های درسی منطبق بر نیازهای دانش‌آموزان همت گمارد. این رویکرد که به دیدگاه «انسان‌گرایانه» موسوم است، به نیازهای عاطفی دانش‌آموزان در کنار رشد شناختی آنها توجه کرده، معتقد است دانش‌آموزان در صورت وجود شرایط تسهیل‌کننده، می‌توانند استعدادهای خود را فعلیت بخشند.

جهت دانلود متن کامل مقاله مقاله ویژگی‌های تعلیم و تربیت مبتنی بر علم حضوری در نظر علامه طباطبایی کلیک نمایید